Vera, religija, sekta, kult, magija (V deo)

Nauka o religiji ne ulazi u pitanje teološke ispravnosti ili neispravnosti sekte.

Sekte

Izraz sekta dolazi od latinskog glagola seco, secare, što znači odvojiti. Sekta je, dakle, grupa sledbenika nekog posebnog verskog mišljenja ili pravca, koja se odvojila od matične verske zajednice ili koju je matična verska zajednica odbacila ili osudila.

Za crkvu je pravac mišljenja ili verovanja kojeg se sekta drži nepravilan. Međutim, sekte samu crkvu smatraju sektom u teološkom smislu, odnosno organizacijom koja se odvojila od “pravog učenja”.

Nauka o religiji ne ulazi u pitanje teološke ispravnosti ili neispravnosti sekte.

Jedna od osobenosti sekte je u tome da odbacuje neku od značajnih postavki ili dogmi koje zastupa crkva. Razlika je i u značaju koji pridaju Bibliji i zaključcima sa crkvenih foruma, odnosno sabora. Crkveno učenje počiva i na jednom i na drugom izvoru, dok sekte uzimaju Bibliju kao jedini izvor svog učenja.

Razlika se ispoljava i u pogledu značaja koji se pridaje verskom ritualu. Mnoge sekte odbacuju brojne svete tajne i zamenjuju ih čitanjem i tumačenjem Biblije.

U etičkom pogledu, zajednička karakteristika gotovo svih sekti je negativan stav prema bogatstvu i luksuzu. U poređenju sa crkvom, sekte su relativno malobrojne verske zajednice. [2]

Tipologija sekti

Ako je sekta uverena u ispravnost svog verovanja i istovremeno u nepravičnost postojećeg poretka i opravdava silu kao sredstvo za izmenu tog poretka, u pitanju je agresivna, ofanzivna sekta.

010veraV1

Ukoliko sekta trpi i prihvata postojeće stanje i nastoji da ga reformiše prihvatanjem i asimiliranjem novih članova, to je asimilirajuća (reformistička) sekta.

Ako se sekta odriče ne samo ofanzivnih metoda, već i pretenzija za poboljšanje sveta i ograniči se na versko-moralni život svojih članova, to je introverzionistička, izolovana, tolerantna sekta.

Prema stavovima u odnosu na pojedine kulturne oblasti i vrednosti, Brajen Vilson (Bryan Ronald Wilson) deli sekte na:

  • Konverzionističke, koje teže da izmene svet i čoveka. Njihovo težište je na evangelizaciji. Bibliju smatraju za jedini “putokaz spasenja”. Opiru se modernoj nauci, naročito geologiji i teoriji evolucije. Primeri: Armija spasa, Pokret duhova, metodisti.
  • Adventističke i revolucionarne sekte veruju u nastupajući slom sadašnjeg sveta i ponovni dolazak Hrista i pripremaju se za to. Neprijateljski se ophode prema postojećem društvu i raduju se njegovom slomu. Nauku odbacuju samo ako se sukobljava sa njihovim učenjem. Primer: Jehovini svedoci.
  • Introverzionističke sekte okreću pažnju svojih sledbenika od sveta i usmeravaju je na sopstveno “duhovno prosvetljenje”. Nemaju sveštenike. Primer: kvekeri, Društvo istine prosvetljenih.
  • Gnostičke sekte zastupaju mistička učenja. Bibliju prihvataju kao alegoričnu dopunu vlastitog verskog saznanja. Imaju vlastitu mističnu kosmologiju, antropologiju i psihologiju. Imaju harizmatičnog “vođu”. Prihvataju norme kulture postojećeg društva. Primeri: Hrišćanska nauka, Nova misao. [2]
  • Satanističke sekte zasnivaju se na obožavanju bogova zla, počevši od indijske crne boginje Kali, egipatskog Seta, jevrejskog Satane, muslimanskog Šejtana i hrišćanskog Đavola. Primeri: Crna ruža, Crne škorpije, Vrata pakla, Satanine vojvode, Luciferovi sledbenici.
  • Veštičji pokreti, kao i satanisti, spadaju u izrazito destruktivne sekte. Veštice veličaju ženski princip, tj. neguju kult Boginje majke. Primeri: Bele veštice, Paganke, Neopaganke, Novi druidi.
  • “Humanistički metodi” polaze od teze da je celokupno naše saznanje, svesno i podsvesno, uvek samo čovečansko. To znači da je bog čovek i obrnuto, da je čovek bog. Ove sekte, za razliku od nauke koja nudi racionalne metode za spoznaju istine, ili klasičnih religija koje u prvi plan ističu značaj vere, naglašavaju značaj posebnih tehnika i sredstava za stimulaciju desne hemisfere ljudskog mozga, gde se nalazi centar za iracionalne aktivnosti, religiju, intuiciju, imaginaciju, umetnost itd. Najčešće se kriju iza naziva “metod”, “tehnika” i drugo. Primeri: Silva metod, Tehnike dubokog opuštanja i relaksacije (TM), Metod intenzivnog prosvetljenja (EGA). [4]

Motivi za pripadništvo sektama

010veraV2

Individualni motivi mogu biti religijski, socijalni i materijalni.

Religijski motivi mogu biti:

  • Razočaranost vernika u matičnu crkvu;
  • Potreba za istinskom pobožnošću za koju vernik smatra da će mu obezbediti pripadništvo toj sekti;
  • Umirivanje savesti zbog prestupa koji je kažnjiv u matičnoj crkvi;
  • Ubedljivost lidera i pripadnika sekte u propovedanju “istine”;
  • Potreba za potpunim posvećenjem bogu, koja se može tumačiti kao samospoznaja, kao bolesna pobožnost ili duševna anomalija;

Socijalni motivi mogu biti:

  • Obećanje večnog blagostanja i života u raju;
  • Pozivanje na jednakost, bratstvo i solidarnost, što je prijemčivo za ljude sa margina društvenih lestvica, socijalno, polno i rasno obespravljene;
  • Pružanje istinske socijalne pomoći i drugih oblika solidarnosti sa ljudima u nevolji, ali samo unutar te verske zajednice;
  • Garancija večnog blaženstva u slučaju navodne predstojeće apokalipse;
  • Kriza institucija porodice i društva i kriza identiteta;

Materijalni motivi mogu biti:

  • Materijalna dobit koju lideri ili vođstvo sekte ostvaruju putem dobrovoljnih priloga, poklona, dotacija ili zarade od neplaćenog rada pripadnika sekti u legalnim ili ilegalnim poslovima;
  • Preživljavanje, odnosno primanje pomoći u hrani;
  • Korišćenje sekte kao paravan za prljave poslove i transakcije, kao što su pranje novca, trgovina drogom i oružjem, podvođenje i seksualno zlostavljanje itd.[4]

Kultovi, obredi, okultizam i misticizam

Kult je zatvorena mala grupa autoritarnog i hijerarhijskog ustrojstva, na čijem je čelu harizmatski vođa. Primeri: Ordo templi orijentalis, Aui-Šinrikijo, Rozenkrojceri, Božja deca, Hram naroda.

010veraV3

Kult zahteva:

  • Harizmatskog vođu;
  • Strogu hijerarhiju odnosa;
  • Totalno odvajanje od društva;
  • Totalno odvajanje od porodice;
  • Mali broj članova;
  • Imovinu i rad za lidera;
  • Manipulativna sredstva i tehnike mentalnog programiranja;
  • Ekonomsko, psihičko i seksualno iskorišćavanje članova;
  • Egzistenciju na granici legalnosti; [3]

Obredi su, prema Emilu Dirkemu (David Émile Durkheim), za razliku od kulta, “vezani za pokretne, u vremenu slučajno nastale, a važne događaje”. Na primer, tradicionalni kult mrtvih kod pravoslavnih Srba, koji podrazumeva odlazak na groblje za zadušnice ili na 40 dana od smrti, u suštini su – obredi. Takvi su i obredi koji se u kućama izvode na Badnji dan i na Božić. Najzad, obredi krštenja, sahranjivanja, “krsna slava” i “zavetine” – običaji su proistekli iz porodičnog kulta, koje je, posle neuspešne borbe, SPC ipak prihvatila.

010veraV4

Okultizam je nastao od latinske reči occultus, što znači skriven, tajanstven. Okultizam je skup tajnih saznanja i radnji koje se primenjuju radi ovladavanja čovekom i prirodom i energijama koje oni poseduju. Polazi se od praktikantovog ubeđenja u posedovanje natprirodnih moći, koje mu, uz pomoć čarobnih formula, meditacije, hemijskih preparata i slično, omogućavaju da voljno menja svet oko sebe.

Misticizam ima značenje skrivenog puta, međuosećanja između čoveka i boga.[4]

Literatura:

[2] Vuko Pavićević – Sociologija religije sa elementima filozofije religije, BIGZ, Beograd, 1988.
[3] Dragoljub B. Đorđević – Sekte i kultovi, Društvo za zaštitu i unapređenje mentalnog zdravlja dece i omladine, Niš, 1998.
[4] Biljana Đurđević-Stojković – Verske sekte, leksikon, Narodna knjiga, Beograd. 2002.

%d bloggers like this: