Vera, religija, sekta, kult, magija (IV deo)

Religijske knjige oslanjaju se na spise u kojima je učenje zapisano.

Crkva

Crkva

Crkva, (od latinske reči ecclesia – Gospodinova kuća), prema tumačenju Sabirnog rečnika, u širem smislu označava zajednicu ljudi iste veroispovesti, a u užem smislu označava hram, dom božji i tome sl.

Crkvu, u širem smislu reči, čine:

  • Sveštenstvo, koje je najčešće hijerarhijski organizovano;
  • Laici, odnosno vernici;
  • Crkvene institucije, počevši od opština tj. parohija, društava i udruženja pa do najvišeg oblika organizacije vrha crkvene hijerarhije, kao što su sabori, koncili i slično.

Međutim, prema dr Predragu Iliću, pojam “crkva” je jedino ispravno upotrebiti za označavanje hrišćanskih verskih zajednica i zgrada za hrišćanska bogosluženja. U svim ostalim slučajevima mora se naglasiti da je u pitanju npr. islamska verska zajednica i njene bogoslužne zgrade (džamija, mošeja i tekija), jevrejska verska zajednica i njeni objekti (sinagoga i avra), zajednica budističkih vernika i njeni hramovi (pagoda i stupa) itd.

Danas je u velikoj meri liberalizovana upotreba pojma “crkva”. Države građanskog tipa, a naročito one u kojima uporedo egzistira više verskih zajednica sa jednakim pravima, nemaju teološke standarde za upotrebu tog pojma. [4]

Magija

Lutkica

Magija je skup tajanstvenih radnji pomoću kojih onaj koji ih vrši želi da utiče na prirodni kauzalitet prema svojoj želji.

Prema karakteru svrhe koja se želi postići, magija se deli na crnu i belu. Crna magija ima svrhu da proizvede neko zlo, a bela neke pozitivne, korisne efekte.

Prema vrsti ljudske delatnosti, magija može biti medicinska (lečenje), ekonomska (lovačka, zemljoradnička), ratna i ljubavna.

Sredstva kojima se magija izvodi mogu biti različita. To može biti pogled “zlih očiju”, magijska reč ili formula, razne vrste predmeta nađenih u prirodi i specijalnih naprava za vračanje. [2]

Logika, psihologija, osnovne metode i vrste magije

Po Džejmsu Frejzeru (Sir James George Frazer), postoji više osnovnih zamisli ili modela mišljenja koji stoje u osnovi magije.

  • Prvi model je mišljenje i zaključivanje na osnovu sličnosti, odnosno princip “slično izaziva slično”. To je imitativna (homeopatska) magija. Npr. pre odlaska u borbu protiv neprijateljskog plemena baca se strela u pravcu tog plemena, jer se očekuje da će se na osnovu te radnje neprijatelj bolje pogoditi u samoj borbi.
  • Drugi model je verovanje u trajnu povezanost svega onoga što je jednom bilo povezano, odnosno da se radnjama koji se izvode na jednom delu celine može uticati na samu celinu i druge delove celine. To je kontagiozna ili magija po dodiru. Npr. treba zakopati ili sagoreti nečije nokte ili kosu, pa će se time “naneti zlo” licu kome su pripadali.
  • Treći model je princip prenošenja sile koji pretpostavlja da se u stvarima, mada ne u svim podjednako, nalazi neka osobena tajanstvena sila koja deluje na daljinu, a pogotovu prilikom direktnog dodira. Pogotovu se “snaga” može prenositi sa čoveka na čoveka, po načelu da su celina i deo uvek u vezi. Dovoljno je prisvojiti samo jedan deo drugog čoveka da bi se prisvojila njegova “snaga”. Tajanstvena “snaga” može se preneti i preko reči, otuda strah od “prokletstva”, preko relikvija (kosti), preko odela i drugo.

U pokušaju da se otkrije i formuliše jedinstven model mišljenja koji je u osnovi magijske prakse. Karl Hajnc Račov (Carl Heinz Ratschow) uvodi princip unio magica (magijska veza, jedinstvo) baziran na principima identiteta i kauzaliteta. Unio magica može da znači verovanje da je sve sa svim povezano.

Potreba za magijom proizilazi iz manjka znanja, ali i manjka stvarne moći da se nekom pojavom ovlada, kao i iz potrebe za socijalnim integrisanjem i održavanjem reda i discipline.[2]

Odnos magije i religije

Magija je, prema nekim autorima, prethodila religiji, jer je nastala još u periodu mlađeg paleolita, kada je čovek svom okruženju pripisivao natprirodna svojstva. I u prvim religijama magija je imala značajnu ulogu, jer je vera, kao osećaj, bila pasivni element, dok je magija, koja je tada predstavljala ritualno imitiranje bogova, bila aktivni element. [4]

Magija i religija imaju zajedničke elemente i sličnosti, jer teže da obrednim radnjama utiču na događaje u objektivnom svetu. Između sveštenika, koji nastoji da molitvom i prskanjem “osvećenom vodicom” izazove kišu i vrača, koji na sličan način imitira padanje kiše, postoji velika sličnost. Sveštenik se služi radnjama koje su zasnovane na istim principima na kojima i magija: na principima sličnosti, dodira i prenošenja sile. Prilikom krštenja dete se zagnjuruje u vodu i izgovaraju se religijske formule, slično magijskom “čišćenju”. Religijski kult svetačkih moštiju i ljubljenje ikona, pa i pričešće nesumnjivo su oblici magijskog delovanja prisvajanja sile dodirom.

Ovi i drugi zajednički elementi naveli su neke istoričare religije i sociologe da tvrde kako između magije i religije nema suštinske razlike.

Razlike između magije i religije najsistematskije iznosi Džejms Frejzer.

Prva razlika je u ulozi koju magija i religija pripisuju višim silama. Karakteristika religijskih rituala je u tome što se njima apeluje na višu silu, dok mag ne traži naklonost, niti se ponižava pred nekakvim božanstvom.

Druga razlika odnosi se na značenje i moć koje religijski i magijski čovek pripisuju vlastitim obrednim radnjama. Ako mag ne apeluje na više sile, to znači da veruje u neposredno dejstvo svojih radnji, nasuprot svešteniku koji pokušava da utiče na volju nekog natčulnog bića. [2]

Nije uvek moguće razaznati šta je magija, a šta religija. Magija je skoro uvek u vezi sa nekom konkretnom svrhom ili određenim ishodom koje onaj ko je primenjuje želi da ostvari. Verski rituali nemaju za cilj da proizvedu ili izazovu određena dešavanja. Oni su sami sebi svrha.

Vilijam Gud (William Josiah Goode) je pokušao da detaljnije obradi razliku između magije i religije, primenjujući tehniku izdvajanja magijskih od religijskih svojstava obreda i navodi sledećih 11 kriterijuma:

  1. Magija u većoj meri služi kao sredstvo i usmerena je na ostvarivanje konkretnih i materijalnih krajnjih ishoda;
  2. Ciljevi su joj konkretni i ograničeni;
  3. Njene tehnike su u većoj meri manipulativne;
  4. Usmerena je više na ostvarivanje pojedinačnih nego grupnih ciljeva;
  5. Više je stvar ličnih nego grupnih aktivnosti;
  6. Podložnija je smenjivanju tehnika – ako jedna ne daje rezultate, prelazi se na drugu;
  7. Manje se oslanja na emocije;
  8. Njeno praktikovanje je u manjoj meri obavezno;
  9. Nije toliko vezana za određeno vreme i situacije;
  10. Po prirodi je u većoj meri antidruštvena;
  11. Koristi se samo kao sredstvo i nije sama sebi cilj; [1]

Literatura:

[1] Malkom Hamilton – Sociologija religije, teorijski i uporedni pristup, CLIO, Beograd, 2003.
[2] Vuko Pavićević – Sociologija religije sa elementima filozofije religije, BIGZ, Beograd, 1988.
[4] Biljana Đurđević-Stojković – Verske sekte, leksikon, Narodna knjiga, Beograd. 2002.

%d bloggers like this: