Vera, religija, sekta, kult, magija (III deo)

Religije knjige oslanjaju se na spise u kojima je učenje zapisano.

Indikatori religioznosti

Indikatore (pokazatelje) religioznosti čine same komponente ili sastavni delovi religije: samo verovanje kao sistem verskih zamisli, religijska osećanja, kult i služenje religijskim simbolima, sistem moralnih normi i učešće u delovanju verske organizacije.
Intenzitet samog verovanja određuje se obimom usvajanja crkvenih dogmi i učenja. Stepen religioznosti je veći ukoliko vernik realizuje veći broj indikatora religioznosti i u većem stepenu.
Štefica Bahtijarević predlaže podelu indikatora verske pripadnosti na indikatore religijske identifikacije i religijske participacije. Pod identifikacijom se podrazumeva vernikovo misaono i emocionalno usvajanje religijskih verovanja i etičkih kriterijuma. Participacija označava vernikovo učešće u ritualu i crkvenim aktivnostima uopšte. [2]

Faktori religioznosti

  1. Stepen razvijenosti nauke i tehnike;
  2. Društveni sloj, profesija i stepen obrazovanja;
  3. Uticaj porodice;
  4. Geografsko-istorijski faktori;
  5. Unutrašnji faktor – organizacija i istorija same religijske zajednice, stepen organizovanosti i nacin regrutovanja;
  6. Tradicija – istorijska povezanost konfesije sa nacijom;
  7. Antropološki faktori – pol, uzrast; [2]

Veliki Prasak Broj 8 - Vera, religija, sekta, kult, magija (III deo)

Tipovi religija

Veliki Prasak Broj 8 - Vera, religija, sekta, kult, magija (III deo) Religija je kompleksan ljudski fenomen. Ona predstavlja i osoben pogled na svet i osobena osecanja i osobene radnje (kult). Iz svega toga proizilazi i osobena religijska organizacija. Religija je i subjektivna i objektivna i individualna i kolektivna pojava.

  • Pod dogmatskim tipom podrazumeva se ona religija u kojoj je jako i detaljno razvijeno samo versko ucenje i u kojoj se mnogo polaže na znanje i usvajanje ucenja od vernika, na ucvršcivanje ucenja, što povlaci za sobom postojanje brojnog i teološki obrazovanog sveštenstva. Primer je katolicanstvo.
  • Emocionalni tip je onaj u kome se kao osnovni znak religioznosti isticu i favorizuju religiozno-moralna osecanja. Primer su budizam, rano hrišcanstvo i neke sekte.
  • U ritualistickom tipu osobito se istice praktikovanje rituala, obreda. Ako se u obredima zadržalo mnogo elemenata starih narodnih obicaja, onda to možemo nazvati tradicionalistickim tipom religije, kakvo je npr. srpsko pravoslavlje.

Prema organizaciji, religije se mogu podeliti na:

  • Strogo organizovane i institucionalizovane;
  • Slabo organizovane;

Prema osnovnom izvoru iz kojeg crpe svoje predstave, zamisli i etiku, religije mogu biti:

  • Religije otkrovenja – oslanjaju se na otkrovenje koje bog cini preko proroka;
  • Religije knjige – oslanjaju se na spise u kojima je ucenje zapisano;

Prema nacinu nastanka, postoje:

  • Osnovane, tj. one koje imaju svog individualnog osnivaca kao što su Muhamed, Buda i verovatno Hrist;
  • „Prirodno nastale“, tzv. „narodne“ religije, proizvod kolektivne svesti;

Religije se mogu deliti po tome kako zamišljaju osnovni religijski objekat ili entitet:

  • Kao posebne duhove;
  • Kao više bogova (politeizam);
  • Kao jednog boga (monoteizam);

Prema socijalno-etnickoj grupi koja im je u osnovi, religije mogu biti:

  • Plemenske;
  • Narodne;
  • Univerzalne; [2]

Tipovi vernika

  •  Teološki ubeđen vernik, kod koga je jako izražen element verskog znanja.
  • Militantni vernik, ukoliko je netolerantan prema drugim religijama ili ateistima.
  • Emocionalni vernik, ako preovlađuje element religijske osećajnosti.
  • Obredni vernik, čija se religioznost ispoljava u vršenju tradicijom ustanovljenih religijskih radnji, a poseduje malo znanja iz samog verskog učenja.

Borislav Lorenc smatra da postoje sledeća tri tipa vernika:

  • Čisto religiozni, proročki;
  • Mistički, emocionalni;
  • Racionalni;

Po načinu tretiranja religije od strane društva i države, moguća su tri načina tretiranja:

  •  Da država prihvata religiju kao svoju ideološku osnovu ili saveznika;
  • Da se drži ravnodušno prema religiji, tretirajući je kao privatnu stvar;
  • Da vodi direktnu ili indirektnu akciju protiv religije;

Prema intenzitetu religioznosti, vernici se dele na:

  • Militantne;
  • Ubeđene;
  • Pokolebane;
  • Ravnodušne;

Ateisti se dele na:

  • Lične ateiste;
  • Prosvetiteljske ateiste;
  • Militantne ateiste; [2]

New Age religije

Veliki Prasak Broj 8 - Vera, religija, sekta, kult, magija (III deo) Religija se javlja u mnogo različitih vidova, od kojih neki leže u zamagljenoj graničnoj oblasti između religije i nereligije. To su „new age“ religije., pre svih sajentologija, verovanje u leteće tanjire, holističke terapije i slično. Nastojanja da se obuhvati celokupna ta raznovrsnost i složenost dovela su do nastanka brojnih naziva: nevidljiva religija, implicitna religija, surogatna religija, kvazireligija i svetovna religija. Daniel Ervije-Ležer (Danièle Hervieu-Leger) kaže:

„Ako ti pokreti nude svojim sledbenicima neku vrstu unutrašnjeg ispunjenja, koji se može shvatiti kao individualizovani put ka spasenju, mogu se smatrati oblikom moderne religije.“[1]

Literatura:

[1] Malkom Hamilton – Sociologija religije, teorijski i uporedni pristup, CLIO, Beograd, 2003.

[2] Vuko Pavićević – Sociologija religije sa elementima filozofije religije, BIGZ, Beograd, 1988.

 

Autor: Vladimir Božanović

Leave a Reply