Nauka 2013. godine – I. deo

Potrebno je čak bilion (10¹²) sudara protona da bi se uočio jedan događaj u kome se krije bozon.

Prve tri godine LHC-a

U februaru ove godine, navršilo se tri godine od početka rada Velikog hadronskog sudarača (Large Hadron Collider) u Evropskom centru za nuklearna istraživanja – CERN.
Tokom te tri godine, obavljena su brojna dragocena istraživanja, među kojima je svakako vrhunac interesovanja dobilo ono koje je kao rezultat dalo podatke o čestici koja po svemu deluje kao tako dugo čekani i traženi Higsov bozon. Prema tim podacima, objavljenim 4. jula 2012. godine i danas se vrše upoređenja i analize, koje trebaju da pokažu i dokažu da li je u pitanju zaista ta dragocena čestica, ili ne. Kolaboracije ATLAS i CMS, na kojima rade i probrani timovi srpskih naučnika, objavljivaće tokom godine svoja zapažanja i rezultate analiza, upotpunjujući mozaik ovog svetskog naučnog poduhvata.
Do kraja trogodišnjeg radnog ciklusa, sakupljeno je više od 100 petabajta podataka, odnosno ekvivalent 700 godina filmova u punom HD-u, ili pak oko 23 miliona standardnih DVD-a, odnosno oko 28 kilometara DVD-a, naslaganih jedan na drugi. Taj podatak, fascinantan već kao obična brojka, daleko je veći od onoga što je bilo u predviđanjima pre puštanja LHC-a u pogon.
Nakon tako uspešnog rada, čitava instalacija je zaslužila odmor i značajne prepravke, namenjene ososobljavanju za rad pri još većim energijama. Pauza će potrajati do 2015. godine, a nakon ponovnog puštanja u rad, očekuje se da će sa lakoćom biti dostizana energija od 7 TeV po snopu, kako specifikacije i zahtevaju. Naravno, pauza u radu instalacije, ne znači i pauzu u naučnom radu. Ogromnu količinu podataka, od koje je tek deo vezan za potragu za Higsovim bozonom, fizičari će vredno analizirati u narednom periodu, tragajući za dubljim uzrocima pojava u svetu oko nas, ali i za uzrocima nastanka čitavog našeg univerzuma.
Prividna tišina LHC-a u narednim mesecima i godinama, samo je još jedno zatišje pred novu naučnu buru, koja će povremeno biti najavljivana gromovitim objavama o tome kako je univerzum izgledao neposredno nakon Velikog praska, a koje očekujemo u vremenu pred nama.

Stidljivo provirivanje Higsovog bozona

Sredinom marta, kolaboracije ATLAS i CMS su predstavile nove preliminarne rezultate vezane za otkriće nove čestice iz jula prošle godine. Prema tim podacima, a analizirano je 2,5 puta više podataka od onih dostupnih prošlog jula, zaključili su da narasta broj dokaza koji ukazuju da je zaista u pitanju Higsov bozon. Određene rezerve ipak ostaju, naročito u vezi sa tim da li je u pitanju Higsov bozon kakav je opisan u standardnom modelu, ili pak najlakši među niz bozona čije postojanje predviđaju teorije koje idu i dalje od standardnog modela. Na ovo pitanje, odgovor će se još sačekati, do trenutka kada još veća količina podataka bude obrađena i kada se pokaže da li su zadovoljena u potpunosti oba kriterijuma dokazivanja – interakcija sa drugim česticama i posedovanje određenih kvantnih svojstava.
Najveći broj fizičara je gotovo jednodušan u oceni da u pitanju jeste Higsov bozon, dok se sam njegov podtip, odnosno pripadnost standardnom modelu ili nekoj drugoj važećoj teoriji još ne mogu precizno definisati.
Vrednost otkrića je dodatno pojačana saznanjem da je detekcija bozona izuzetno težak posao, čak i uz svu savremenu tehniku. Bozoni se pojavljuju vrlo retko, gotovo stidljivo. Potrebno je čak bilion (1012) sudara protona da bi se uočio jedan događaj u kome se krije bozon. Otuda i neophodnost da se detaljno, precizno i dugotrajno analiziraju petabajti dostupnih podataka.

Antiprotonski magnetni momenat

Krajem marta, CERN-ov eksperiment „Antihydrogen TRAP (ATRAP)“ je objavio da je uspešno dovršeno merenje antiprotonskog magnetnog momenta, na način koji je obezbedio 680 puta veću preciznost od ranijih metoda, odnosno, sa greškom od svega 4,4 milionitih delova. Ovako poboljšan rezultat je dobijen zahvaljujući tehnološkom napretku koji je pružio mogućnost „lovljenja“ pojedinačnih protona i antiprotona, uz korišćenje velikog magnetnog gradijenta radi povežanja osetljivosti na male magnetne momente.
Ovaj rezultat će u određenoj meri pomoći boljem razumevanju neravnoteže između materije i antimaterije u univerzumu, a što je jedna od najvećih misterija savremene fizike.
Pomoću uređaja nazvanog „Peningova zamka“ (Penning trap), došlo se do preciznog merenja naelektrisanja, mase i magnetnog momenta antiprotona. Uređaj je po svojoj suštini elektromagnetni kavez, u koji se „ubaci“ ili u kom se „ulovi“ antiproton, tako da se nađe u središtu železne prstenaste elektrode, postavljene između bakarnih elektroda. Termalni kontakt sa tečnim helijumom održava elektrode na temperaturi od 4,2 K, čime je obezbeđen gotovo savršen vakuum i čime se izbegava da zalutali atomi unište antiproton. Statički i oscilujući napon koji se dovodi elektrodama omogućava manipulisanje antiprotonom, kao i merenje njegovih svojstava.
Značaj rezultata je u tome što je dokazano eksperimentalno da su magnetni momenti antiprotona i protona „precizno suprotni“, odnosno da su jednake jačine ali usmereni u suprotnim smerovima, upravo onako kako standardni model i predviđa.
Ipak, ovime istraživanja nisu okončana, jer je novi zadatak koji su fizičari postavili pred sebe, spuštanje greške merenja na jedan milijarditi deo ili čak i još manje od toga.
Nema sumnje da će u tome i uspeti.

Eksperiment AMS meri antimateriju

Početkom aprila smo dobili rezultate potrage za tamnom materijom, koje je predstavio međunarodni tim uključen u projekat Alfa magnetnog spektrometra (Alpha Magnetic Spectrometer – AMS1), instaliranog na Međunarodnoj svemirskoj stanici (International Space Station – ISS). AMS je obradio podatke čak 25 milijardi zabeleženih slučajeva, uključujući tu i 400’000 pozitrona sa širokim opsegom energija (između 0,5 GeV i 350 GeV), a sve tokom godinu i po dana marljivog rada.
Rezultati su ukazali na to da su ispravna predviđanja o nastajanju pozitrona tokom uništavanja (anihilacije) čestica tamne materije u svemiru, ali time i dalje nisu isključene i neke druge pretpostavke kao potpuno pogrešne. Ipak, ovaj prvi uspešni korak, samo otvara prostor za detaljnija istraživanja u budućnosti, koja će razrešiti dilemu nastanka pozitrona i razotkriti deo tajni tamne materije kroz proučavanje kosmičkih zraka. Tako danas i dalje imamo jednu verovatniju teoriju, onu koja kaže da pozitroni nastaju u sudarima i anihilaciji čestica tamne materije, ali i jednu manje verovatnu, ali i dalje neodbačenu, koja kaže da su pozitroni nastali iz pulsara postavljenih širom galaktičke ravni.
Ako se uzme u obzir da je antimaterija uočena u fluksu kosmičkih zraka tek pre nekih dvadeset godina, jasno je koliko se srazmerno brzo razotkrivaju tajne svemira. Današnja preciznost ovih merenja, koja iznosi 1%, biće u narednim godinama svakako višestruko nadmašena, a odgovor o poreklu i značaju tamne materije, koja čini više od četvrtine ukupne ravnoteže mase i energije u univerzumu, tek je par godina daleko od nas.

Mala hronologija drugih dešavanja

Januar

● Astronomi sa univerziteta „Kaltek“ (Caltech) su utvrdili da galaksija Mlečni put ima bar po jednu planetu po zvezdi, čime je broj egzoplaneta sračunat na oko 100-400 milijardi (109); studija u kojoj su objavili svoje nalaze, zasnovana je na planetama koje se nalaze u orbiti zvezde Kepler-32.
● Astronomi su utvrdili postojanje džinovskih „gejzira“ naelektrisanih čestica koji izbijaju iz jezgra Mlečnog puta do daljine od oko 50’000 svetlosnih godina, a nastaju najverovatnije tokom rađanja zvezda.
● Kompanija „LG Electronics“ izbacuje na tržište prvi komercijalni OLED televizor, koji je tanji, energetski efikasniji i sa boljim kvalitetom slike od konvencionalnih LCD i plazma televizora; OLED je skraćenica za organsku diodu koja emituje svetlost (organic light-emmiting diode).
● Fizičari uspevaju da stvore kvantni gas u čijoj osnovi je kalijum, a kojim se može manipulisati laserima i magnetnim polje tako da dostigne negativne temperature, kada materija počinje da pokazuje do tada neprimetna svojstva.
● Analizom meteorita NWA 7034, koji je pronađen u Sahari i otkupljen u Maroku 2011. godine, utvrđuje se da pripada novoj vrsti stena sa Marsa, sa neobično visokim sadržajem vode.
● Američki naučnici iznose zaključak da je gen povezan sa aktivnim svojstvima ličnosti takođe povezan i sa dužim životnim vekom.
● Prva uspešno obavljena transplantacija cele šake u Velikoj Britaniji.
● Kompanija „Tojota“ predstavlja autonomni automobil koji je sposoban da opaža i reaguje na impulse iz okruženja, prati ponašanje vozača i komunicira sa drugim vozilima.
● Britanski naučnici uspevaju da izleče slepilo kod miša ubrizgavanjem fotosenzitivnih ćelija u tkivo; nakon dodatnog ispitivanja, metoda će moći da se koristi kod ljudi obolelih od bolesti retinitis pigmentosa.
● U Kini je uočen rapidni skok upotrebe industrijskih robota, koji premašuje 10% godišnje.
● Ispituje se nova metoda lečenja raka, korišćenjem srpastih ćelija, inače odgovornih za srpastu anemiju, a koje ćelijama raka prekidaju dotok krvi.
● U Australiji je zabeležena rekordno visoka temperatura, sa državnim prosekom koji prelazi 40°C i uz jednu od najintenzivnijih sezona požara u divljini u istoriji ove zemlje, kao još jednog pokazatelja promena klime.
● Gotovo savršeno očuvane pilile cinka su pronađene na olupini rimskog broda potonulog pre 2’000 godina, što je dalo potpuno nov uvid u domete medicine tog doba.
● Astronomi iz „Harvard-Smitsonijan centra za astrofiziku“ (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics – CfA) izveštavaju da prema njihovim proračunima, u Mlečnom putu postoji „najmanje 17 milijardi“ egzoplaneta veličine Zemlje.
● Na godišnjem sajmu potrošačke elektronike u Las Vegasu, predstvaljene su brojne nove tehnologije, poput fleksibilnih tablet računara, autonomnih automobila, medicinskih robota kojima se upravlja na daljinu (recimo, preko Interneta), televizora visoke definicije i mikročipova visoke efikasnosti.
● Nemačka kompanija „Rajnmetal“ (Rheinmetall) uspešno demonstrira visoko-energetski vojni laser koji može uništiti bespilotne letelice tokom leta i prosecati čelik sa više od 1,5 km daljine, čak i u otežanim vremenskim uslovima; planira se postavljanje lasera kao oružja na više tipova borbenih vozila.
● Američki astronomi potvrđuju otkriće sedam novih egzokometa, čime broj takvih nebeskih tela postaje više nego dupliran; do otkrića se došlo u opservatoriji „MekDonald“ u Teksasu, snimanjem hemijskih tragova repova kometa.
● Svemirska opservatorija „Kepler“ objavljuje otkriće egzoplanete KOI-172.03, koja po veličini odgovara Zemlji, a nalazi se u naseljivoj zoni svoje matične zvezde, pa predstavlja „prvog kandidata za svet na kome žive vanzemaljci“.
● Inhibitor gama sekretaze sa kojim se ranije eksperimentisalo u lečenju Alchajmerove bolesti, pokazao je određena regenerativna svojstva kod ćelija u unutrašnjem uhu, što može omogućiti efikasno lečenje gluvoće u budućnosti.
● Svemirski teleskop „Habl“ je otkrio do sada najudaljeniju supernovu, na oko 10 milijardi svetlosnih godina od Zemlje.
● Britanski i kanadski istraživači su napravili savitljivi tablet računar debljine običnog lista papira.
● Britansko Udruženje mašinskih inženjera (Institution of Mechanical Engineers – IME) je objavilo rezultate svoje analize, po kojima se čak polovina sve hrane u svetu baca.
● Britanska Glavna uprava za svetionike pušta u upotrebu novi sistem podrške koji omogućava brodovima da uspešno plove i uz neispravni GPS sistem.
● Prvo plovilo nove klase ruskih nuklearnih podmornica je porinuto, a ima u sebi ugrađenu i sigurnosnu kapsulu za bezbedno napuštanje plovila u slučaju probijanja nuklearnog reaktora.
● U SAD je predstavljena „pametna“ lovačka puška sa kompjuterizovanim snajperskim nišanom, softverom za precizno nišansko navođenje i laserskim daljinomerom, namenjena lovcima početnicima; puška ima i bežični modem, a softver će snimati istoriju korišćenja, što bi moglo da pomogne organima reda u slučaju potrebe za praćenjem oružja.
● Dokazano je prisustvo četvoroduplo-zavojnog DNK kod ljudi u nekoliko laboratorija, gotovo simultano.
● Hemičari sa Univerziteta u Mančesteru su razvili funkcionalnu molekularnu mašinu veličine svega par nanometara, koja može da sklapa složene molekularne strukture na način na koji to rade i ribozomi DNK; ovo otkriće može pomoći da se u budućnosti precizno „sklapaju“ novi lekovi ili polimeri.
● Astronomi su otkrili udaljenu grupu supermasivnih kvazara koji su najveća i najsjajnija zajednička struktura u poznatom univerzumu, sa prečnikom od oko četiri milijarde svetlosnih godina.
● Nova, preciznija posmatranja putanje asteroida 99942 Apophis su potvrdila sa velikom verovatnoćom da on neće pogoditi Zemlju 2036. godine, uprkos ranijim strepnjama.
● Razvijen je test daha nalik na konvencionalni alko-test, kojim je moguće brzo i precizno dijagnostikovati plućne infekcije.
● Zvanične analize pokazuju da vazduh u Pekingu postao opasan za ljude, nakog godina uvećanog zagađivanja; vazduh u Pekingu prema januarskim merenjima sadrži 20 puta više otrovnih čestica od količine koju Svetska zdravstvena organizacija dopušta.
● Lekari iz Masačusetsa predstavljaju medicinski skener veličine obične pilule, koji pacijenti mogu progutati bezbedno, čime se jednjak (ezofagus) može lakše pregledati.
● U Kini je otvoren prvi muzej 3D-štampanih predmeta.
● NASA je objavila da je svemirska opservatorija „Kepler“ ugrožena zbog kvara jednog od reakcionih/pogonskih zupčanika, neophodnih za precizno pozicioniranje teleskopa. Od originalna četiri zupčanika, jedan je već otkazao u julu 2012. godine, pa je objavljeno da je moguć potpuni prestanak rada ove misije; ipak, pravovremenim reagovanjem, uz pritisak javnosti, opservatorija je ponovo osposobljena za nastavak prikupljanja dragocenih podataka.
● Japanski istraživači su stvorili „vizir privatnosti“ koji koristi svetlost blisku infracrvenoj da onoga koji ga nosi učini praktično neprepoznatljivim za softver koji služi prepoznavanju crta lica.
● Arhitekte započinju pripreme za izradu prve 3D-štampane zgrade u Nizozemskoj, načinjene od veštačkog mermera velike čvrstoće, sa rokom izgradnje do 2014. godine.
● Francuski glaciolozi objavljuju da se glečeri na Andima tope do tada nezabeleženom brzinom, što biva potvrđeno u nekoliko potonjih nezavisnih studija.
● Kompanije „NEC“ i „Corning Inc.“ razvijaju kabl sastavljen od višejezgarnih optičkih vlakana, koji može da prenese rekordni petabit podataka u sekundi.
● Privatno preduzeće „Deep Space Industries“ objavljuje planove za započinjanje skeniranja i iskopavanja ruda plemenitih metala na asteroidima; kompanija planira lansiranje prve svemirske letelice namenjene toj svrsi 2015. godine.
● Kongres Sjedinjenih Država dobija na razmatranje rezoluciju kojom se traži da se 12. februar, rođendan Čarlsa Darvina, proglasi „Darvinovim danom“ u znak priznanja „značaja nauke za dobrobit ljudi“.
● Naučnici beleže ogromne količine digitalnih podataka, uključujući tu i kompletne sonete Vilijema Šekspira, na jednu nit sintetičke DNK; DNK ima izuzetan potencijal kao medijum za skladištenje podataka i u bliskoj budućnosti može postati i komercijalno dostupna.
● Naučnici nastavljaju kontroverzno ispitivanje podtipa influence H5N1, a koje je prethodno obustavljeno iz straha od biološkog terorizma.
● Britanski pacijent kom je amputirana šaka, postaje prva osoba u UK koja je dobila „Mikelanđelovu šaku“, naprednu novu bioničku šaku koja koristi elektrode za precizno imitiranje mišićnih pokreta i koja se može koristiti i pri izuzetno preciznim mehaničarskim poslovima.
● U Keniji započeta izgradnja Tehnološkog grada Konza, koji bi trebalo da postane centralna tačka afričke nauke i tehnologije nakon što 2030. bude dovršen.
● Glavni medicinski savetnik u britanskoj vladi je upozorio da bi otpornost na antibiotike mogla da ima „apokaliptične posledice“, s obzirom na to da sve veći broj uobičajenih bakterijskih infekcija ubrzano stiče otpornost na terapiju.
● Međunarodni tim naučnika na „Sent Endrjuz“ Univerzitetu u Velikoj Britaniji razvija funkcionalni, a na svetlosti zasnovan „vučni zrak“, pomoću kog se pojedinačne ćelije mogu odabrati i proizvoljno pomerati; ovaj izum bi mogao dobiti niz primena u medicini i mikrobiologiji.
● Naučnici u Ilinoisu razvijaju organsku solarnu ćeliju, zasnovanu na evolutivnim principima, uz upotrebu savremenih geometrijskih shema radi uvećanja efikasnosti upijanja energije.
● Nova merenja koja su obavili evropski naučnici ukazuju na to da je prečnik protona 4% manji nego što se do tada mislilo.
● Asteroid 274301 iz Glavnog pojasa asteroida je zvanično preimenovan u „Wikipedia“ od strane Komiteta za imenovanje malih nebeskih tela.
● Bolivijski naučnici su uspeli da povrate moždane funkcije pacova pogođenih moždanim udarom, ubrizgavanjem matičnih ćelija; ovo otkriće može dovesti do efikasnijeg lečenja ljudi koji su žrtve moždanog udara, odnosno šloga.
● Američki medicinski istraživači su razvili bezbolni polimerski flaster kojim je moguće davati DNK vakcine bez konvencionalne igle, uz dodatno uvećanu efikasnost same vakcine.
● Američki istraživački tim je korišćenjem u tom trenutku najmoćnijeg superkompjutera na svetu (IBM Sequoia) obavio rekordni proračun, modelujući eksperimentalni mlazni motor na preko milion procesorskih jezgara.
● Iran je uspešno lansirao rezus majmuna u svemir, bez zdravstvenih posledica na životinju, uz najavu budućih letova sa ljudskom posadom.
● Američki naučnici su dovršili bušenje do Jezera Vilans (Lake Whillans), koje se nalazi oko 1 km ispod površine antarktičkog leda.
● Južna Koreja je obavila prvo uspešno orbitalno lansiranje i postavljanje satelita, korišćenjem sopstvene rakete Naro-1.
● Naučnici Evropske svemirske agencije (ESA) su objavili nalaze po kojima se jonosfera planete Venere pruža ka svemiru, na sličan način na koji se ta pojava uočava i kod jonskog repa kometa.
● Britanski naučnici su napravili pravi prodor u sintetičkoj biologiji, razvojem mikroskopskih bioloških „fabrika“ koje se mogu sklopiti za par sati, a potom mogu proizvoditi lekove, praviti biogoriva ili iskopavati, tj. obrađivati podzemne minerale.
● Zajednički tim naučnika Univerziteta Juta, Instituta „Šenžen“ iz Kine i danskog Univerziteta iz Kopenhagena uspeo je da sekvencira genom domaćeg goluba, otkrivši pri tome da su sve vrste savremenih golubova potekle od zajedničkog pretka, divljeg goluba pećinara; na taj način su još jednom potvrđeni nalazi Čarlsa Darvina.
● ESA je, u saradnji sa grupom arhitektonskih firmi, projektovala i testirala materijal dobijen 3D štampom, a koji je moguće napraviti od lunarnog regolita pri konstruisanju baze na Mesecu.
● Japanski naučnici su genetski modifikovali primerak providne ribe zebrice, tako da tokom perioda intenzivne moždane aktivnosti odaje vidljivi sjaj, pa su na taj način mogli da snime ribine „misli“, odnosno da zabeleže koji delovi mozga su su svetleli tokom odgovora na spoljne stimulanse.

Februar

● Fizičari sa Univerziteta Stenford su otkrili da su listovi grafena debljine jednog atoma, 100 puta hemijski reaktivniji od debljih listova; ova reaktivnost može biti ključni činilac u razvijanju novih praktičnih primena grafena, koji je već poznat po svojoj izuzetnoj čvrstoći i provodnosti.
● Medicinski istraživači su razvili novi metodefikasnog otkrivanja raka pomoću bioelektričnih signala; uz to, mogu i da manipulišu nivoima ćelijskog naelektrisanja u cilju sprečavanja rada nekih ćelija tumoroznog tkiva.
● Iran prikazuje svoj prvi „stelt“ lovački avion, „Kaher-313“ (Qaher-313).
● Kalifornijski istraživači pomoću genetskih modifikacija podmlađuju stare krvne ćelije, čime ojačavaju imuni sistem starih miševa; ukoliko testovi na ljudima pokažu uspeh, ova metoda bi mogla pomoći starim ljudima da se efikasnije odupiru bolestima.
● Vlada Škotske objavljuje plan za uspostavljanje nacionalne nagrade za fiziku u čast Pitera Higsa (Peter Higgs), koji je prvi izneo teoriju o Higsovom bozonu, 1964. godine.
● Britanska Armija počinje sa upotrebom minijaturnih bespilotnih helikoptera u Afganistanu; robot za vazdušno nadgledanje ima samo 16 grama i može se njime upravljati nad nepristupačnim terenima u potrazi za skrivenim neprijateljskim pozicijama.
● Američki istraživači razvijaju novu molekularnu terapiju koja može preskočiti krvno-moždanu barijeru u cilju dovođenja lekova do mozga, čime se potencijalno može pomoći u lečenju neuroloških bolesti poput Parkinsonove.
● Dugo očekivana eksperimentalna vakcina protiv tuberkuloze (MVA85A) razvijana na Oksfordu, pokazala se u najvećoj meri neefikasnom tokom testova na ljudima.
● Nakon testiranja DNK, naučnici sa Univerziteta u Lesteru su potvrdili da je srednjevekovni skelet iskopan u Lesteru zaista pripadao poraženom kralju Ričardu III, ubijenom u bici 1485. godine.
● Australijski inženjeri su konstruisali „kvantni mikroskop“ koji je ponudio neverovatan stepen preciznosti u merenju živih bioloških sistema.
● Potvrđeno je da morski ježevi imaju sposobnost efikasnog pretvaranja ugljen-dioksida u sirovi materijal za svoje oklope, čime se otvara mogućnost industrijskog iskorištavanja zadržanog ugljenika.
● Naučnici na škotskom Univerzitetu „Heriot-Vat“ su razvili 3D štampač koji može da proizvede grozdove živih matičnih ćelija, što potencijalno otvara mogućnost da se u budućnosti prema potrebama štampaju i čitavi organi.
● Američki istraživači sa Univerziteta za medicinu i nauku u Čikagu su uspeli da delimično izleče Ašerov sindrom, ozbiljan oblik urođene gluvoće, kod miševa, pomoću precizno usmerene genske terapije.
● Nova britanska antarktička istraživačka stanica, „Hejli VI“ (Halley VI) počinje sa radom; stanica je postavljena na hidrauličke podupirače sa skijama u osnovi, može da bude pomerana preko zaleđene površine a odlikuje se naprednim modularnim izgledom, koji bi trebalo da joj omogući opstanak sve do 2050. godine u oštroj antarktičkoj klimi.
● Kroz nekoliko zasebnih razvojnih projekata, američki i japanski inženjeri prave 3D štampače koji mogu da proizvedu jestive obroke sa nizom ukusa i tekstura, prema zahtevu poručioca; na ovaj način će u budućnosti biti moguće zameniti gotove obroke i omogućiti astronautima daleko raznovrsniju ishranu.
● Astronomi iz „Harvard-Smitsonijan centra za astrofiziku“ su obajvili da 6% svih patuljastih zvezda, koje su inače najbrojnije u poznatom svemiru, mogu biti domaćini planeta nalik na Zemlju. Uz to, neke od takvih egzoplaneta se mogu nalaziti na samo 13 svetlosnih godina od Zemlje.
● Žive bakterije su otkrivene u Jezeru Vilans, na kilometar ispod antarktičkog leda.
● Međunarodni timovi naučnika rade na pronalaženju zajedničkog pretka svih savremenih placentalnih sisara, uključujući tu i ljude.
● Njujorški istraživači uspešno leče leukodistrofiju kod miševa korišćenjem ćelija kože za popravku oštećenih slojeva mijelina; ova metoda će u budućnosti verovatno moći da pomogne u lečenju multiple skleroze kod ljudi.
● NASA-in rover „Kjurioziti“ (Curiosity) pomoću svoje ugrađene bušilice vadi prve slojeve iz dubine stene druge planete u istoriji svemirskog istraživanja.
● Genetskim inženjeringom stvoren niz virusa vaccinia, pokazao se uspešnim u produžavanju vremena preživljavanja kod pacijenata obolelih od teškog oblika raka jetre, čak do tri puta.
● Severna Koreja obavlja svoj treći nuklearni test, uprkos međunarodnim sankcijama i osudi.
● ESA-in satelit CryoSat beleži značajno opadanje arktičkog ledenog pokrivača.
● Naučnici uspevaju da uspešno izleče dijabetes tipa 1 kod pasa, pomoću nove terapije genima.
● Inženjeri sa Univerziteta Oksford konstruisali su autonomni automobil kod kog je moguće lako prelaziti između ručnog i automatskog upravljanja.
● Istraživači su razvili specijalizovani nervni implant koji je pacovima omogućio da osete infracrvenu svetlost, što je pionirska upotreba tehnologije implanta u svrhu davanja novih sposobnosti živim bićima, umesto zamene ili poboljšanja postojećih.
● Američka Uprava za hranu i lekove je odobrila za upotrebu prvo funkcionalno komercijalno bioničko oko, „Argus II“, a za lečenje slepila; uređaj koji se u Evropi pojavio još 2011. godine, koristi kombinaciju okularnih implanta i naočara opremljenih kamerom, a da bi se ljudima oslepljenim usled oboljenja retinitis pigmentosa povratio vid.
● Meteorid težine 10 tona je pao na Čeljabinsk u Rusiji, od udarca je nastao snažni udarni talas, a povrede je zadobilo preko 1’200 ljudi.
● Asteroid 2012 DA14, mase oko 130’000 tona, proleteo je rekordno blizu Zemlji, na svega 27’000 kilometara iznad površine naše planete, što je najbliži prelet u istoriji beleženja ovih pojava.
● Na skupu Američke asocijacije za napredak nauke, izneta je teorija po kojoj proučavanja koja su pratila otkriće novog bozona u CERN-u (za koji se sumnja da je Higsov bozon) ukazuju na to da naš univerzum može okončati svoje postojanje u lažnom vakuumskom kolapsu, milijardama godina od danas.
● Britanska vlada obećava obezbeđivanje naprednih bioničkih proteza, odnosno bioničkih udova, svim britanskim vojnicima koji su ostali invalidi u borbenim akcijama.
● Nova vrsta gekona krivog palca (Cyrtodactylus) koja je otkrivena u Vijetnamu, dobila je zvanično mesto u klasifikaciji.
● NASA je izvestila o otkriću najmanje do sada poznate egzoplanete, Kepler-37b, čija veličina je slična onoj našeg Meseca.
● Internet preduzimači Sergej Brin (Sergey Brin) i Mark Cukerberg (Mark Zuckerberg) su najavili pokretanje nove globalne nagrade za izuzetna dostignuća u biološkim naukama, sa novčanim delom od 3 miliona dolara.
● Američki predsednik, Barak Obama, proglasio je početak Projekta mapiranja moždane aktivnosti, zajedničkog naučnog napora koji će trajati deset godina sa ciljem mapiranja strukture i funkcija ljudskog mozga, pomoću čega će se tragati za novim metodama lečenja velikog broja neuroloških oboljenja.
● Naučnici sa Univerziteta Kornel su pomoću 3D štampača napravili živo veštačko uho, načinjeno od kolagena i kulture ćelija uha; u budućnosti, takve uši će se „uzgajati“ za potrebe pacijenata koji su doživeli povrede ili amputaciju uha.
● Najdublji za sada poznati hidrotermalni izvori su pronađeni na Karibima, na dubini od gotovo 5’000 metara.
● Naučnici Univerziteta u Bristolu su utvrdili da bumbari mogu da osete električno polje oko cvetova.
● Naučnici Univerziteta u Pensilvaniji su razvili „proteinski pasoš“ koji je u stanju da prođe kroz imuni sistem čoveka; na taj način će se u budućnosti unositi medicinske nanočestice u organizam.
● Podaci sakupljeni iz sibirskih ledenih pećina otkrivaju da nastavak globalnog zagrevanja može dovesti do velikog odmrzavanja permafrosta, što bi potencijalno moglo da dovede do oslobađanja ogromne količine zarobljenog ugljen-dioksida i metana u atmosferu.
● Američki izumitelj Viktor Mativici (Victor Mateevitsi) je napravio kombinezon sa „čulima Spajdermena“, opremljen ultrasoničnim senzorima i sistemima haptičkih instrumenata, koji onoga ko nosi ovo odelo mogu da upozore na nadolazeću opasnost i da mu omoguće da uoče i odgovore na napad čak i kada im je onemogućeno gledanje.
● Istraživači sa Oksforda su otkrili mehanizam pomoću kog određene moždane ćelije mogu da prežive čak i kada im je uskraćen kiseonik; u budućnosti će ovo istraživanje moći da pomogne žrtvama moždanog udara.
● Studija Zoološkog društva iz Londona ukazuje na to da i šimpanze rešavaju zagonetke, slagalice i mozgalice kao vid zabave, na isti način na koji to rade i ljudi.
● Naučnici sa Univerziteta u Oslu su objavili da su pronašli fragmente Rodinije, praistorijskog „izgubljenog“ superkontinenta, duboko u Indijskom Okeanu.
● Izrael je uspešno testirao svoj raketni odmbrambeni sistem „Erou 3“ (Arrow 3), namenjen uništavanju balističkih projektila dok su još visoko u gornjim slojevima Zemljine atmosfere.
● Medicinsko istraživanje koje je sprovedeno na Univerzitetu u Barseloni nad 7’447 ljudi, pokazalo je da takozvana „Mediteranska dijeta“ umanjuje rizik od srčanih oboljenja među ugroženom populacijom za blizu 30 procenata.
● Inženjeri sa Univerziteta Ilinois su razvili bežično punjivu elastičnu bateriju izrađenu od polimera, koja nastavlja da nesmetano radi čak i kada se razvuče trostruko u odnosu na svoju početnu veličinu; uz dalji razvoj, ovaj izum može da posluži za napajanje elastičnih „smartfona“, tablet računara i medicinske elektronike.
● Studija kalifornijskog Univerziteta u San Francisku je pokazala da uskraćivanje ili nedostatak sna mogu promeniti ponašanje gena, što dodatno pojašnjava uzroke nastanka dijabetesa, gojaznosti i srčanih oboljenja kod osoba koje malo spavaju.
● Astronomi iz Harvard-Smitsonijan centra za astrofiziku i iz INAF-Arcetri opservatorije su pomoću NuSTAR satelita po prvi put precizno izmerili spin supermasivne crne rupe i došli do rezultata da se njena površina obrće brzinom gotovo identičnom brzini svetlosti.
● Američki inženjer Džim Kor (Jim Kor) je konstruisao ultralaki, visoko-efikasni gradski automobil sa kompletno 3D-štampanom školjkom, sa svojstvima otpornosti na udarce ravnim čeliku; konstruisanje vozila je potpuno automatizoano, a uticaj čoveka se ogleda samo u učitavanju dizajna automobila.
● Istraživači sa Univerzteta Djuk su uspešno povezali mozgove dva pacova elektronskim interfejsom koji im je omogućio direktnu razmenu informacija.
● Međunarodna naučna studija ukazuje na zajedničku genetsku vezu između pet glavnih psihijatrijskih poremećaja – autizma, hiperkinetičkog poremećaja (ADHD), bipolarnog poremećaja, depresije i shizofrenije.
● Međunarodni tim astronoma je obavio prva direktna posmatranja protoplanete koja nastaje u disku gasa i prašine u blizini udaljene zvezde HD 100546.
● NASA je otkrila i treći, uz već postojeće Van Alenove radijacione pojaseve oko Zemlje.
● Američki istraživači su identifikovali matične ćelije kod odraslih ljudi koje mogu pomoći u ponovnoj izgradnji ćelija creva, tj. pomoći u izlečenju upalne bolesti creva (IBD).

%d bloggers like this: