Božić i siromaštvo

Tekst preuzet sa dozvolom

Proslava Božića nema nikakve veze ni sa izvornim hrišćanskim pokretom, ni sa Hristovim rođenjem.

Božić i siromaštvoBožić se slavi tek od četvrtog veka, najverovatnije od godine 336. Hrišćanstvo je u Rimskom carstvu tada već etablirano i dogmatizovano – od Milanskog edikta protekle su dvadeset tri godine, a jedanaest od Prvog vaseljenskog sabora u Nikeji, na kojem je utvrđen „simbol vere“, dok su druga verovanja u duhu Hrista proglašena jeresima. Dakle, sve je bilo spremno da se, Solunskim ediktom iz 380, hrišćanstvo ustoliči kao imperijalna i imperijalistička religija, a Božić da, diljem Carstva, zauzme mesto centralne svetkovine i to na dan prethodnog glavnog praznika – Rođenja nepobedivog Sunca, 25. decembra, odmah po Saturnalijama, koje su, dakako, ukinute.

Prvobitna hrišćanska zajednica

Kako je izgledala prvobitna hrišćanska zajednica, o tome svedoče ne samo apokrifi, nego i delovi Novog zaveta, pogotovu Dela apostolska: „A svi koji vjerovaše bijahu zajedno, i imahu sve zajedno. I tečevinu i imanje prodavahu i razdavahu svima kao što ko trebaše (…) A u naroda koji vjerova bješe jedno srce i jedna duša; i nijedan ne govoraše za imanje svoje da je njegovo, nego im sve bješe zajedničko.“

Solidarnost prvih hrišćanskih komuna je paradigmatična. Nije bilo hijerarhije, nije bilo podele po nacionalnoj pripadnosti, društvenom statusu ili polu. Žene su mogle da pričešćuju. Ko će kakvu ulogu imati tokom obreda, određivalo se svaki put iznova bacanjem kocke: danas laik, sutra sveštenik. No, neće proći puno vremena, a crkveni dostojanstvenici (među prvima, oko godine 90, biskup rimski Kliment I) tražiće da se poštuje kako stroga podela na kler i laike, tako i hijerarhija sveštenstva, a svako ko se ne povinuje crkvenim poglavarima – da se kazni smrću.

Prvobitna hrišćanska zajednica, u kojoj se nije pribegavalo nasilju, inspirisala je ateistu Lava Tolstoja za anarhistički koncept nenasilne borbe. Smisao tog prvobitnog anarhizma hrišćanstva, iako u negativnoj konotaciji, Kelsos je izrazio tačno: „Ukoliko bismo svi prihvatili hrišćansko stanovište, nestalo bi vladavine zakona.“ Carstvom nebeskim, Hristos naziva, zapravo, carstvo solidarnosti ili carstvo ljubavi, kao što Sina božjeg naziva Sinom čovečijim. U kasnijim političkim teorijama, ovo carstvo se imenuje kao utopija.

Hrišćanska revolucionarnost i kolaboracionizam

Nehijerarhizovana zajednica ugnjetenih i siromašnih, koja je, imitirajući Hrista, tokom prva tri veka desetkovana u progonima i na najgorim mukama, pretvorila se u četvrtom stoleću, u, vojnoj strukturi podobnu, crkveno-državnu formaciju. Jednom rečju, ideja proleterske revolucije pretaljena je u praksu reakcionarne vlastele. Najpre progonjena, crkva postaje goniteljka. Razularena masa državnih vernika razara stare hramove, ruši biblioteke i rastrže božanstvene nehrišćane.

Ta kolaboracija nekad hristolike anarhističke komune i vlasti, nagoveštena je već u poslanicama glavnog novozavetnog teologa, svetog Pavla, jedinog među apostolima koji nije video Hrista za njegovog života, a poslednjeg kojem se Mesija javio posle svoje smrti. Nekadašnji progonitelj hrišćana koji je učestvovao i u kamenovanju svetog Stefana Prvomučenika, potom najnadahnutiji propovednik ljubavi, napisaće u Rimljanima poslanici: “Svaka duša da se pokorava vlastima koje vladaju; jer nema vlasti da nije od Boga, a što su vlasti, od Boga su postavljene. Tako koji se suproti vlasti suproti se naredbi Božijoj; a koji se suprote primiće grijeh na sebe.”

Božić i rođenje Hrista

Proslava Božića nema nikakve veze ni sa izvornim hrišćanskim pokretom, ni sa Hristovim rođenjem. To svetkovanje je započelo kad je autentična paradigma crkve uništena. Najzad, sam datum Božića nije datum Hristovog rođenja.

Jevanđelje po Mateju i Jevanđelje po Luki pominju Hristovo rođenje, smeštajući ga u vitlejemsku pećinu ili štalu, ali o njemu nema ni pomena u najstarijem jevanđelju – Jevanđelju po Marku, koje Matej i Luka preuzimaju gotovo u celosti. Kako se u oba jevanđelja podudaraju i navodi koji se ne nalaze u Markovom, rekonstruisan je izgubljeni spis koji su Matej i Luka izvesno koristili, nazvan – Izvor Q. To je zbirka Isusovih izreka. U njoj se Isus ne naziva Hristosom (pomazanikom božjim, mesijom). Takođe, nema reči o njegovom rođenju ili njegovoj smrti/vaskrsenju, a ne pominju se ni njegova čudesa. Prikazan je kao beskućnik. Razumno je pretpostaviti da je prvobitna zajednica hrišćana, koja sebe nije nazivala hrišćanima, imala ovakav, upravo opisan, pogled na svoj moralni i eshatološki uzor.

Hrista, antiklerikalnog i antidogmatskog, nalazimo, dakle, i u kanonizovanim spisima Novog zaveta. Kad Isusa fariseji pitaju kad će doći carstvo Božje, on, kako to opisuje jevanđelista Luka, odgovara: „Carstvo Božije neće doći da se vidi; Niti će se kazati: evo ga ovdje ili ondje; jer gle, carstvo je Božije unutra u vama.“

Ugnjeteni i siromašni

Prvobitno hrišćanstvo obraćalo se, kako kaže i Mirča Elijade, pre svega ugnjetenima i siromašnima. Tu prvobitnu zajednicu činio je proletarijat.

Kako danas žive crkveni dostojanstvenici, vidimo i u našoj, u evropskim okvirima sagledavano, siromašnoj sredini. Vladičanski dvori podignuti dobrovoljnim prilozima verske klijentele koja misli da na taj način zakupi večni život, teško da služe tome da, po uzoru na Mesiju, episkopi imaju gde da operu noge svojim učenicima.

Božić i siromaštvoPre dve i po decenije, danas raščinjeni, eksepiskop Artemije (Radosavljević), tada iguman manastira Crna Reka, na pitanje šta misli o povraćaju imovine SPC-u, (u intervjuu za Glas crkve) odgovorio je da je Crkva bliža Bogu ukoliko je siromašnija. Ne tako davno propovedajući u duhu ranohrišćanskih proletera, ovaj je monah sada osumnjičen za gomilanje poseda. Ta personalna istorija kratkog daha, ponavlja u našoj sredini eklesiološku povest hrišćanstva – od demokratije i anarhije prvih družina bez poseda, do oligarhije i feudalne moći potonjih koncerna.

Po uzoru na tu, davno iščezlu, zajednicu solidarnosti Hristovih sledbenika, ishodeći, dakle, iz potrebe poniženih društvenih slojeva da se izbave iz siromaštva i istorijskog zadatka da se celokupno društvo oslobodi prinude, plejada latinoameričkih sveštenika, počev od šezdesetih godina prošlog veka, stvorila je „teologiju oslobođenja“ koja je danas uticajna i na drugim kontinentima. Zbog neminovne upotrebe termina bliskih Marksovoj teoriji, imali su ovi teolozi grdnih problema s visokim klerom Katoličke crkve, a mnogi su iz nje i izopšteni.

Kao zaključak ovoj božićnoj razglednici o rascepu između Hristove borbe protiv moći i crkvene borbe za moć, navedimo reči Franka Barbera, sveštenika suspendovanog zbog humanitarnog rada s homoseksualcima: „Hrišćanski identitet se ne može meriti prema stepenu prihvatanja dogmatskih formulacija poput onih iz Nikeje ili Halkidona. On živi nasleđem Hristosa – hraneći se Božjom Reči koja i ‘prosuđuje’ i relativizuje dogmatske formulacije.“

Autor: Zlatko Paković
Preuzeto iz dnevnih novina „Danas“, 6. januar 2012.

%d bloggers like this: